ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
Β’ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ


ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
1) Να βρείτε τα αντικείμενα στις παρακάτω προτάσεις (όπου υπάρχουν):
Το παιδί έσπασε το ποτήρι.
Ο Γιώργος λέρωσε την μπλούζα του.
Ο Αντρέας τον κάλεσε στο σπίτι του.
Σκέφτομαι τις καλοκαιρινές διακοπές.
Ο μικρός φοβάται το σκοτάδι.
Το αγόρι μοιάζει του πατέρα του.
Σου μίλησε;
Μου φτάνει αυτό.
Το αγόρι μοιάζει στον πατέρα του.
Μίλησε σ' εσένα;
Σ' εμένα φτάνει αυτό.


Έγραψε το γράμμα.
Μη φωνάζεις, ο αδερφός σου γράφει.
Η Ελένη έπλυνε την μπλούζα σου.
Η μαμά πλένει.
Ο Κώστας πίνει πορτοκαλάδα.
Ο Κώστας πίνει.
Η Μαρία έδωσε το καινούριο στιλό του Κώστα.
Η μαμά τηγάνισε τα κεφτεδάκια του Γιάννη.
Η Άννα έδωσε το καινούριο στιλό στον Κώστα.
Η μαμά τηγάνισε τα κεφτεδάκια για το Γιάννη.
Τη χαιρέτησα.
Του το έστειλα.
Μαθαίνει την κόρη της χορό.
Διδάσκει τους μαθητές λυκείου φυσική.
Κέρασε τη φίλη της έναν καφέ.
Ήθελα να ρωτήσω κάτι τη Σοφία.
Θεωρεί φίλο του οποιονδήποτε γνωρίσει.
Ο μικρός χαλάει ό,τι βρει μπροστά του.
Παίρνω όσα πράγματα μου χρειάζονται.
Δε είπε πότε θα γυρίσει.
Με ρώτησε αν θέλω να με βοηθήσει.
Δε μας είπε σε πόση ώρα θα είναι έτοιμη.
Τον ρώτησα πώς πέρασε στην εκδρομή.
Ο παππούς δε θυμάται πότε ήπιε τα χάπια του.
Αποφάσισε πότε θέλεις να φας.
Της είπε πως ήρθε η ώρα να φύγει.
Αρνείται ότι ήξερε τα σχέδιά του.
Νόμιζε ότι δε θα του λείπουν τα αστεία τους.
Κατάλαβε πως δεν ήθελα να πάω στον κινηματογράφο.
Αισθάνθηκε πως δεν τον εμπιστεύεται.
Διστάζει να της πει την αλήθεια.
Ελπίζω να έχει ωραίο καιρό αύριο.
Ντρέπεται να σου πει ότι πεινάει.
Προσπαθεί να το ξεπεράσει.
Δεν τολμάει να μου μιλήσει.
Ανησυχεί μήπως του συνέβη κάτι κακό.
Φοβάται μήπως δεν του λέει την αλήθεια.
Το παιδί χαμογελάει.
Τα ποτήρια λάμπουν.
Το μωρό πεινάει.
Ο πατέρας μου σηκώνεται νωρίς το πρωί.
Το βράδυ συνήθως κάθεται στο μπαλκόνι του σπιτιού του.
Ο πατέρας αναπαύεται.
Ο Κώστας είναι ο διευθυντής μας.
Πρέπει να τον δω.
Τι πρόκειται να συμβεί;
Φαίνεται ότι δεν είναι καλά.


<b>Αντικείμενο – Μονόπτωτα και δίπτωτα ρήματα

Χρήσιμα στοιχεία θεωρίας
<b><</b></b></b>
Ο μαθητής για να κατανοήσει τις παρακάτω δραστηριότητες και να απαντήσει πρέπει να γνωρίζει ότι:
1) Αντικείμενο ονομάζεται το πρόσωπο ή το πράγμα που δέχεται την ενέργεια ή την επίδραση του υποκειμένου ενός μεταβατικού ρήματος και αποτελεί απαραίτητο συμπλήρωμα της έννοιας του (Ένας μαθητής άνοιξε την πόρτα).

2) Το αντικείμενο ενός μεταβατικού ρήματος μπορεί να είναι:

α) Ουσιαστικό (με ή χωρίς άρθρο), π.χ. «Ένας μαθητής άνοιξε την πόρτα».

β) Άλλο μέρος του λόγου που έχει θέση ουσιαστικού, όπως:
 Επίθετο (Περιμένω την καλή μου για να πάμε βόλτα)

 Αντωνυμία (Μόλις έφυγες είδα εκείνον)
 Μετοχή (Η ανυπομονησία κυριεύει τους ερωτευμένους)
 Δευτερεύουσα ονοματική πρόταση (Πιστεύω ότι θα τα καταφέρω)
 Προθετικό σύνολο (πρόθεση από, με, σε/στο/στη/στο, για + αιτιατική), π.χ. «Πήγα στον κινηματογράφο χθες».
 Άκλιτο μέρος του λόγου, συνήθως με άρθρο μπροστά (Θα μάθεις το γιατί / Τελικά είπα το ναι κ.λπ.)

3) Το αντικείμενο μπορεί να δηλώνει: α) το προϊόν που δέχεται την ενέργεια (Κατέστρεψα το σπίτι), β) αυτόν που βιώνει ό,τι το ρήμα εκφράζει (Με απογοήτευσε η συμπεριφορά σου), γ) έναν ουδέτερο μετέχοντα, που δεν επηρεάζεται από τη δράση ούτε την επηρεάζει (Είδα τον αδερφό σου) και δ) τόπο (Αγαπώ την Ελλάδα / διανύω το δρόμο).

4) Τα μεταβατικά ρήματα ανάλογα με το αν ως συμπλήρωμα παίρνουν ένα (σε μία πτώση / ένας ο άμεσος δέκτης της δράσης του υποκειμένου) ή δύο αντικείμενα (σε δύο πτώσεις / δύο οι δέκτες της δράσης, ο άμεσος και έμμεσος δέκτης) διακρίνονται σε μονόπτωτα και δίπτωτα. Ειδικότερα:

α) Μονόπτωτα είναι τα μεταβατικά ρήματα που παίρνουν ως συμπλήρωμα ένα αντικείμενο, υπάρχει δηλαδή ένας άμεσος δέκτης της δράσης του υποκειμένου (σε μία πτώση), π.χ. «Άνοιξα την πόρτα».


Προσοχή: δύο ή περισσότερα αντικείμενα (όλα πρόσωπα ή όλα πράγματα) που συνδέονται μεταξύ τους με συνδέσμους ή χωρίζονται με κόμμα θεωρούνται μία πτώση και το ρήμα, του οποίου αποτελούν συμπλήρωμα, θεωρείται μονόπτωτο (Ένας μαθητής άνοιξε την πόρτα και το παράθυρο).


Τα μονόπτωτα ρήματα παίρνουν αντικείμενο:
 συνήθως σε πτώση αιτιατική (κόβω το ξύλο),
 και σε μερικές περιπτώσεις σε πτώση γενική (Μοιάζω του πατέρα μου), η οποία συνήθως εμφανίζεται με τους αδύνατους τύπους της προσωπικής αντωνυμίας (του μοιάζω) και συχνά αντικαθίσταται με προθετικό σύνολο (εμπρόθετο αντικείμενο), π.χ. «Μοιάζω με τον πατέρα μου».


Ρήματα που παίρνουν αντικείμενο σε γενική πτώση:
α) ρήματα έκφρασης: απευθύνομαι, γνέφω, εξομολογούμαι, λέω, μιλάω, χαμογελώ κ.λπ.
β) ρήματα αίσθησης: αρέσει, βρομάει, ξινίζει, μυρίζει κ.λπ.
γ) ρήματα κτήσης: ανήκει, βρίσκεται κ.λπ.
δ) ρήματα που δηλώνουν σχέση: αναλογώ, μοιάζω, ταιριάζω, κ.λπ.
ε) ρήματα που δηλώνουν τροπικότητα: αξίζει, χρειάζεται κ.λπ.


Το αντικείμενο των μονόπτωτων ρημάτων σε πτώση αιτιατική διακρίνεται σε:
 εξωτερικό αντικείμενο: όταν το αντικείμενο εισάγει έναν μετέχοντα στη δράση ή την κατάσταση, έναν δέκτη, π.χ. «κόβω το ξύλο» και σε
 εσωτερικό ή σύστοιχο αντικείμενο: όταν το αντικείμενο έχει την ίδια ή συγγενική ρίζα με το ρήμα, δηλώνει δηλαδή από κοινού με το ρήμα τη βασική πληροφορία του μηνύματος. Επειδή το σύστοιχο αντικείμενο είναι μια πλεοναστική έκφραση, συχνά παραλείπεται και αντικαθίσταται από την αόριστη αντωνυμία κάτι. Το σύστοιχο αντικείμενο χρησιμοποιείται α) για να δώσουμε έμφαση (Λες λόγια που δε σε κολακεύουν) και β) για να δώσουμε κάποια επιπλέον προσδιοριστικά στοιχεία (Χόρεψε έναν ζωηρό χορό).


Μερικά ρήματα που παίρνουν σύστοιχο αντικείμενο: βρέχει (βροχή) / γράφω (γραπτό) / ζωγραφίζω (ζωγραφιές) / ζω (ζωή) / λέω (λόγια) / ονειρεύομαι (όνειρο) / σχεδιάζω (σχέδιο) / τραγουδώ (τραγούδι) / τρώω (φαγητό) / χιονίζει (χιόνι) / χορεύω (χορό) κ.λπ.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Τα μονόπτωτα ρήματα μπορεί να βρίσκονται και στην παθητική φωνή:

Σκέφτομαι τις καλοκαιρινές διακοπές.
Ο μικρός φοβάται το σκοτάδι.
β) Δίπτωτα είναι τα μεταβατικά ρήματα που παίρνουν ως συμπλήρωμα δύο αντικείμενα, δύο δέκτες δηλαδή της δράσης του υποκειμένου (σε δύο πτώσεις), π.χ. «Έδωσα στον Άγγελο το τετράδιο»

Στα δίπτωτα ρήματα το αντικείμενο που συνδέεται στενότερα με το ρήμα (σε αυτό μεταβαίνει άμεσα η ενέργεια του υποκειμένου) λέγεται άμεσο αντικείμενο και το άλλο, στο οποίο η ενέργεια μεταβαίνει έμμεσα (συνήθως είναι ο αποδέκτης - έμψυχος μετέχων στην κατοχή του οποίου περνάει αυτό που δηλώνεται από το άμεσο αντικείμενο), λέγεται έμμεσο αντικείμενο. Π.χ. στην πρόταση «Έδωσα στον Άγγελο το τετράδιο» άμεσο αντικείμενο είναι «το τετράδιο» και έμμεσο «στον Άγγελο».


Ένας πρακτικός τρόπος για να εντοπίζουμε το άμεσο και έμμεσο αντικείμενο: μετατρέπουμε την ενεργητική σύνταξη (διάθεση) σε παθητική. Το αντικείμενο της ενεργητικής που θα γίνει υποκείμενο της παθητικής σύνταξης θα είναι (εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων) το άμεσο αντικείμενο και το άλλο το έμμεσο.
Π.χ. «Έδωσα στον Άγγελο το τετράδιο» μετατροπή σε παθητική σύνταξη: «Το τετράδιο δόθηκε στον Άγγελο από εμένα». Αρα, «το τετράδιο» είναι το άμεσο αντικείμενο του ρήματος και το «στον Άγγελο» το έμμεσο.


Το έμμεσο αντικείμενο δηλώνεται κυρίως με:

 Πρόθεση (σε/στο, από + όνομα σε πτώση αιτιατική (εμπρόθετο αντικείμενο), π.χ. «Έδωσα στον Άγγελο το τετράδιο».
Ρήματα που παίρνουν έμμεσο εμπρόθετο αντικείμενο είναι κάποια που δηλώνουν:
- Κίνηση (σε ή από + όνομα που δηλώνει τόπο): ανεβάζω, βάζω, βγάζω, κατευθύνω, κολλάω, κρεμάω, μεταφέρω, οδηγώ, ρίχνω, τοποθετώ, φέρνω, χύνω, χώνω, κ.λπ., π.χ. «Έβαλα το νερό στο ψυγείο».
- Προέλευση κτήσης (από + όνομα που δηλώνει το πρόσωπο από το οποίο προέρχεται κάτι που αποκτήσαμε): αποσπώ, αρπάζω, δανείζω, ζητάω, κλέβω, κ.λπ., π.χ. «Πήρα από τον πατέρα μου το αυτοκίνητο».
- Έκφραση ή μεταβίβαση γνώσης (σε + πρόταση σε θέση αντικειμένου): ανακοινώνω σε κάποιον ότι…, αποκαλύπτω σε κάποιον ότι…, γράφω σε κάποιον ότι…, εξηγώ σε κάποιον ότι…, εξιστορώ…, λέω…, μαρτυρώ…, υπόσχομαι… κ.λπ., π.χ. «Είπα στον καθηγητή μου ότι δε διάβασα».
[Κάποια ρήματα αυτής της κατηγορίας αντί για εμπρόθετο αντικείμενο συμπληρώνονται με αντικείμενο σε αιτιατική. Τότε έμμεσο αντικείμενο είναι η εξαρτημένη πρόταση, π.χ. «ενημέρωσα τους φίλους μου ότι δε θα έρθω». Τέτοια ρήματα είναι: απειλώ κάποιον ότι…, αναγκάζω κάποιον να…, ενημερώνω κάποιον ότι…, πληροφορώ…, παρακαλώ…, πείθω…, προειδοποιώ…, προστάζω…, προτρέπω… κ.λπ.]

 Όνομα σε γενική (αντικείμενο σε γενική), π.χ. «Αφήσατε του σκύλου φαγητό;», και κυρίως με τους αδύνατους τύπους της προσωπικής αντωνυμίας (μου / σου / του κ.λπ.), π.χ. «Του είπα την αλήθεια».

γ) Ρήματα που παίρνουν αντικείμενο δευτερεύουσα ονοματική πρόταση
Υπάρχουν ρήματα που ως συμπλήρωμα έχουν εξαρτημένες προτάσεις (ονοματικές):
1) Αναφορικές προτάσεις που λειτουργούν ως αντικείμενα
Κάθε ρήμα που παίρνει ως αντικείμενο ονοματική φράση είναι δυνατόν να έχει ως συμπλήρωμά του και αναφορική ονοματική πρόταση:
Ο μικρός χαλάει ό,τι βρει μπροστά του.
2) Ρήματα με πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις ως αντικείμενα
Δε είπε πότε θα γυρίσει.
Άλλα τέτοια ρήματα είναι: αγνοώ, ανακοινώνω, αναφέρω, αποφασίζω, γνωρίζω, γράφω, διαδίδω, εξηγώ, καταλαβαίνω, μαθαίνω, ξεχνάω κ.ά.
3) Ρήματα με ειδική πρόταση (ότι/πως) ως αντικείμενο
Αρνείται ότι ήξερε τα σχέδιά του.
Άλλα τέτοια ρήματα είναι: ανακαλύπτω, ανακοινώνω, αναφέρω, αποφασίζω, βεβαιώνω, βλέπω, γνωρίζω, εκτιμώ, εξηγώ, νιώθω, ξέρω, παρατηρώ, πληροφορώ, προειδοποιώ, υπενθυμίζω, υπολογίζω, υποστηρίζω, φαντάζομαι κ.ά.
4) Ρήματα με βουλητική πρότασγ (να) ως αντικείμενο
Ελπίζω να έχει ωραίο καιρό αύριο.
Άλλα τέτοια ρήματα είναι: αγωνίζομαι, ανυπομονώ, αρνούμαι, βαριέμαι, γουστάρω, δέχομαι, δικαιούμαι, επιδιώκω, επιθυμώ, θέλω, καταφέρνω, κατορθώνω, λυπάμαι, μαθαίνω, μπορώ, ξέρω, περιμένω, σκοπεύω, υπολογίζω, φροντίζω κ.ά.
5) Ρήματα με ενδοιαστικές προτάσεις ως αντικείμενο
Ρήματα όπως τα ανησυχώ, τρέμω και φοβάμαι μπορεί να έχουν ως αντικείμενό τους ενδοιαστικές προτάσεις:
Φοβάται μήπως δεν του λέει την αλήθεια.




5) Επιπρόσθετες επισημάνσεις:

α) Όταν ένα ρήμα παίρνει ως συμπλήρωμα δύο αιτιατικές τότε συμβαίνει μία από τις εξής περιπτώσεις:
i. Και οι δύο αιτιατικές να είναι αντικείμενα του ρήματος (Η φιλόλογος διδάσκει τα παιδιά λογοτεχνία). Στην περίπτωση αυτή συνήθως η μία αιτιατική είναι ένα πρόσωπο (έμψυχος μετέχων), στο οποίο μεταβαίνει η ενέργεια του υποκειμένου του ρήματος (τα παιδιά), και η άλλη κάποιο πράγμα (λογοτεχνία). Έτσι, λογικά θα περιμέναμε η αιτιατική-πρόσωπο (τα παιδιά) να είναι έμμεσο αντικείμενο, δεδομένου ότι μεταβαίνει η ενέργεια έμμεσα σε αυτό. Ωστόσο η αιτιατική αυτή έχει συντακτική συμπεριφορά άμεσου αντικειμένου, επειδή αυτή γίνεται υποκείμενο κατά τη μετατροπή της ενεργητικής σύνταξης/διάθεσης σε παθητική (Τα παιδιά διδάσκονται λογοτεχνία από τη φιλόλογο).
Σημείωση: η παθητική σύνταξη «Η χημεία διδάχθηκε στα παιδιά από τη φιλόλογο» αντιστοιχεί στην ενεργητική σύνταξη (Η φιλόλογος διδάσκει στα παιδιά χημεία) με αιτιατική (άμεσο αντικείμενο) και εμπρόθετο αντικείμενο (έμμεσο αντικείμενο) και όχι στη σύνταξη με δύο αιτιατικές. Στην περίπτωση, τέλος, που υπάρχουν δύο αιτιατικές-αντικείμενα που δηλώνουν πράγματα (Το χωράφι θα το σπείρουμε βαμβάκι) έμμεσο αντικείμενο είναι εκείνο που μπορεί να αντικατασταθεί εμπρόθετο αντικείμενο (το χωράφι → στο χωράφι).

ii. Η μία αιτιατική να είναι αντικείμενο και άλλη κατηγορούμενο του αντικειμένου (Ορίζουμε εσένα αρχηγό /ή ως αρχηγό). Η αιτιατική «εσένα» είναι αντικείμενο και η αιτιατική «αρχηγό» κατηγορούμενο του αντικειμένου, αφού αποδίδει σε αυτό κάποια ιδιότητα. Συχνά πριν από την αιτιατική-κατηγορούμενο του αντικειμένου υπάρχουν τα μόρια ως, για, σαν. Ρήματα που συντάσσονται με κατηγορούμενο του αντικειμένου είναι: ανακηρύσσω, αποκαλώ, διορίζω, εκλέγω, θεωρώ, κρίνω, ονομάζω, χειροτονώ κ.λπ.. Τα ρήματα αυτά στη μεσοπαθητική φωνή λειτουργούν ως κανονικά συνδετικά ρήματα (Ορίστηκα αρχηγός).

Ένας πρακτικός τρόπος για να εντοπίζουμε το κατηγορούμενο του αντικειμένου: μετατρέπουμε την ενεργητική σύνταξη (διάθεση) σε παθητική, οπότε το άμεσο αντικείμενο γίνεται υποκείμενο του ρήματος παθητικής διάθεσης και η άλλη αιτιατική (που είναι το κατηγορούμενο του αντικειμένου) γίνεται κατηγορούμενο του υποκειμένου (Ορίστηκα αρχηγός).

β) Όπως ήδη έχει αναφερθεί αρκετές φορές τα ρήματα παίρνουν ως συμπλήρωμα ένα προθετικό σύνολο (πρόθεση + όνομα) που δηλώνει κάποια επιρρηματική έννοια (τόπο, αναφορά, προέλευση κ.ά.). Το συμπλήρωμα αυτό ονομάζεται εμπρόθετο αντικείμενο. Πρέπει όμως να διακρίνουμε το εμπρόθετο αντικείμενο από τον εμπρόθετο προσδιορισμό που επιτελεί άλλους ρόλους. Η διαφορά τους είναι η εξής: το εμπρόθετο αντικείμενο εξαρτάται ή μάλλον προβλέπεται από τη σημασία του ρήματος και συμπληρώνει την έννοια του, ενώ ο εμπρόθετος προσδιορισμός αποτελεί μια ελεύθερη προσθήκη.
Π.χ. «Στο σχολείο μιλάω ευγενικά στους καθηγητές μου»: το προθετικό σύνολο «στους καθηγητές μου» είναι εμπρόθετο αντικείμενο, διότι συμπληρώνει τη σημασία του ρήματος «μιλάω», ενώ το προθετικό σύνολο «στο σχολείο» είναι εμπρόθετος προσδιορισμός, διότι αποτελεί μια ελεύθερη προσθήκη στην πρόταση.

Επίσης, στα μονόπτωτα ρήματα η γενική και στα δίπτωτα το έμμεσο αντικείμενο μπορούν να αντικατασταθούν με έναν εμπρόθετο (πρόθεση από, με, σε, για + αιτιατική).

γ) Αντικείμενο σε πτώση γενική και γενική προσωπική
Πρέπει να ξεχωρίζουμε το αντικείμενο σε γενική από τη γενική προσωπική. Το αντικείμενο σε γενική αποτελεί αναγκαίο συμπλήρωμα του ρήματος που προβλέπεται από τη σημασία του και απαντάται στις συγκεκριμένες κατηγορίες ρημάτων (βλ. αντίστοιχο πίνακα παραπάνω, αρ. 4). Αντίθετα, η γενική προσωπική είναι γενική ονόματος προσώπου ή συνήθως προσωπικής αντωνυμίας και φανερώνει το πρόσωπο στο οποίο αναφέρεται η έννοια του ρήματος και το οποίο δέχεται την ωφέλεια ή τη βλάβη από αυτό που δηλώνει το ρήμα, γι’ αυτό και ονομάζεται γενική προσωπική χαριστική ή αντιχαριστική αντίστοιχα. Συναντάται κυρίως σε απρόσωπα ρήματα ή εκφράσεις (φαίνεται, χρειάζεται, πρέπει, είναι εύκολο, είναι δίκαιο), π.χ. «Μου φαίνεται πως αρρώστησες», αλλά και σε μεταβατικά (πονώ, φιλώ, γεμίζω, ταΐζω κ.λπ.), π.χ. «Να μου φιλήσεις τη μητέρα σου», κ.λπ..

δ) Μεταβατική και αμετάβατη χρήση
Μεταβατικά ρήματα όπως το γράφω, πίνω, πλένω, τρώω κτλ. είναι δυνατόν να χρησιμοποιούνται και χωρίς αντικείμενο και τότε δηλώνουν απλώς μια ενέργεια (είναι αμετάβατα):
Έγραψε το γράμμα. (μεταβατικό) / Μη φωνάζεις, ο αδερφός σου γράφει. (αμετάβατο)
αλλάζω τη φούστα / οι άνθρωποι αλλάζουν // ανάβω το φως / δεν ανάβει η φωτιά
η βροχή θόλωσε τα τζάμια / τα τζάμια θόλωσαν // καίω τα χαρτιά / το φαγητό καίει
παίζω κιθάρα / παίζει η εθνική // χτυπάω την πόρτα / το τηλέφωνο χτυπάει
η σούπα βράζει / βράζω τις πατάτες // γελάω / θα τον γελάσω
κατεβαίνω / κατεβαίνει τα σκαλιά // κλαίω / κλαίει τον πόνο της
ε) Πολλά αμετάβατα ρήματα λαμβάνονται και ως μεταβατικά: (αμετάβατο) / Βράζω τα αυγά. (μεταβατικό)

ανεβαίνω, κατεβαίνω / κατεβαίνω την σκάλα



Ορισμένα ρήματα που χρησιμοποιούνται κυρίως ως αμετάβατα είναι δυνατόν να αλλάξουν τη σημασία τους και να γίνουν μεταβατικά. Σε αυτή την περίπτωση, τα ρήματα αυτά δέχονται αντικείμενο. Αυτά τα ρήματα ονομάζονται μεταβιβαστικά.


ο σκύλος αγριεύει /

ο αδερφός μου αγριεύει το σκύλο



Το νερό βράζει.

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

1^Η ΕΝΟΤΗΤΑ

Β

Το υποκείμενο δείχνει ποιος κάνει αυτό που λέει το ρήμα.

Το υποκείμενο μπορεί να είναι ουσιαστικό, αντωνυμία ή οποιαδήποτε άλλη λέξη ή πρόταση με άρθρο ή χωρίς άρθρο.

Το υποκείμενο παραλείπεται όταν είναι β’ και β’ πρόσωπο.

Το γ’ πρόσωπο συνήθως παραλείπεται:

-          Όταν εννοείται εύκολα από τα συμφραζόμενα.

-          Όταν είναι μια γενική έννοια.

-          Όταν μόνο ένα υποκείμενο μπορεί να εννοηθεί.

-          Όταν το ρήμα δείχνει κάποιο φυσικό φαινόμενο.

Τα απρόσωπα ρήματα και οι απρόσωπες εκφράσεις έχουν ως υποκείμενο μια ολόκληρη πρόταση (με το ότι ή με το να).

Το ρήμα συμφωνεί με το υποκείμενό του σε πρόσωπο και αριθμό.

Γ

ΑΧΩΡΙΣΤΑ ΜΟΡΙΑ: Ορισμένες λέξεις που δε στέκονται μόνες τους στο λόγο, αλλά χρησιμοποιούνται για την παραγωγή λέξεων.

Τα κυριότερα: αρχι-, αμφι-, δια-, δι-, διχο-, δυσ-, εισ-, εκ-, εξ-, εν-, εμ-, εγ-, ερ-, ελ-, επι-, επ-, εφ-, ημι-, περι-, συν-, υπο-, α-, αν-, ανα-, ξε-.

ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ: Α) Θεματική πρόταση.

                         Β) Λεπτομέρειες.

                         Γ) Κατακλείδα.

Τρόπος ανάπτυξης των λεπτομερειών μιας παραγράφου: η παρουσίαση στοιχείων- παραδειγμάτων από την Ιστορία ή και από τη σύγχρονη κοινωνική- καθημερινή μας ζωή.

ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ: Μπορούν να αναλυθούν με διάφορους τρόπους:

1)      Συγκρίνοντας δύο όμοιες ή διαφορετικές καταστάσεις, έννοιες, πρόσωπα.

2)      Χρησιμοποιώντας επιχειρήματα και άλλες αποδείξεις για να αιτιολογήσουμε μια θέση – άποψη.

3)      Διαιρώντας μια έννοια σε μικρότερα μέρη για να την παρουσιάσουμε καλύτερα.

4)      Προσπαθώντας να ορίσουμε/ παρουσιάσουμε το περιεχόμενο μιας έννοιας τονίζοντας τη βασική της διαφορά από άλλες ομοειδείς.

Συνήθως χρησιμοποιούμε συνδυασμό τρόπων- μεθόδων ανάπτυξης μιας παραγράφου.

2^Η ΕΝΟΤΗΤΑ

Β

ΕΓΚΛΙΣΕΙΣ: Οι μορφές που παίρνει το ρήμα για να φανερώσει πώς παρουσιάζεται το νόημά του από εκείνον που μιλάει.

1)      ΟΡΙΣΤΙΚΗ: Φανερώνει το πραγματικό.

2)      ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ: Φανερώνει το ενδεχόμενο, το επιθυμητό.

3)      ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ: Φανερώνει προσταγή, προτροπή, απαγόρευση.

ΧΡΟΝΟΙ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ: Οι μορφές που παίρνει το ρήμα για να φανερώσει πότε και πώς γίνεται κάτι.

ΠΑΡΟΝΤΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: Ενεστώτας, Παρακείμενος.

ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΙΚΟΙ: Παρατατικός, Αόριστος, Υπερσυντέλικος.

ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ: Εξακολουθητικός Μέλλοντας, Συνοπτικός Μέλλοντας, Συντελεσμένος Μέλλοντας.

ΜΗ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: Όταν φανερώνουν εξακολούθηση ή επανάληψη = Ενεστώτας, Παρατατικός, Εξακολουθητικός Μέλλοντας.

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΙ: Όταν παρουσιάζουν κάτι συνοπτικά = Αόριστος, Συνοπτικός Μέλλοντας.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΜΕΝΟΙ: Όταν αυτό που δηλώνουν είναι κάτι τελειωμένο = Παρακείμενος, Υπερσυντέλικος, Συντελεσμένος Μέλλοντας.

ΜΟΝΟΛΕΚΤΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: Οι χρόνοι του ρήματος σχηματίζονται με μία μόνο λέξη.

ΠΕΡΙΦΡΑΣΤΙΚΟΙ: Οι χρόνοι του ρήματος που σχηματίζονται με δύο ή τρεις λέξεις.

Όλοι οι χρόνοι στην Υποτακτική και Προστακτική στις κύριες προτάσεις αναφέρονται στο μέλλον.

ΘΕΜΑ: Το τμήμα που είναι στην αρχή κάθε κλιτής λέξης και δεν αλλάζει μορφή.

ΚΑΤΑΛΗΞΗ: Το τελευταίο τμήμα κάθε κλιτής λέξης που αλλάζει μορφή.

ΧΡΟΝΟΙ	ΠΑΡΟΝΤΙΚΟΙ	ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΙΚΟΙ	ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ
ΜΗ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΙ	ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ	ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ	ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΗΤΙΚΟΣ ΜΕΛΛΟΝΤΑΣ
ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΙ		ΑΟΡΙΣΤΟΣ	ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΜΕΛΛΟΝΤΑΣ
ΣΥΝΤΕΛΕΣΜΕΝΟΙ	ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ	ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ	ΣΥΝΤΕΛΕΣΜΕΝΟΣ ΜΕΛΛΟΝΤΑΣ

Το θέμα του ρήματος είναι ενεστωτικό και αοριστικό.

Όσα ρήματα αρχίζουν από σύμφωνο μπορούν να πάρουν μπροστά από το θέμα, στον παρατατικό και τον αόριστο της οριστικής, ένα ε- που λέγεται αύξηση.

Όσα ρήματα αρχίζουν από φωνήεν ή δίψηφο δεν παίρνουν αύξηση, αλλά κρατούν το φωνήεν ή το δίψηφο σε όλους τους χρόνους.

ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΑΥΞΗΣΗ: Μερικά σύνθετα ρήματα με α’ συνθετικό επίρρημα ή πρόθεση παίρνουν αύξηση στην αρχή του β’ συνθετικού.

ΣΥΝΘΕΣΗ: Η διαδικασία δημιουργίας νέων λέξεων από δύο ή περισσότερες άλλες λέξεις.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΑ: Οι λέξεις που χρησιμοποιούνται για να συνθέσουν τη νέα λέξη.

ΣΥΝΘΕΤΗ ΛΕΞΗ ή ΣΥΝΘΕΤΟ: Η λέξη που σχηματίζεται από τα συνθετικά.

Α’ συνθετικό + Β’ συνθετικό -> ΣΥΝΘΕΤΟ ή ΣΥΝΘΕΤΗ ΛΕΞΗ

Τα σύνθετα χωρίζονται σε:

1)      ΠΑΡΑΤΑΚΤΙΚΑ: Τα δύο συνθετικά παρατάσσονται το ένα δίπλα στο άλλο.

Π.χ. μαχαίρι + πιρούνι -> μαχαιροπίρουνο

       2)  ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΙΚΑ: Το πρώτο συνθετικό προσδιορίζει το δεύτερο.

Π.χ. σπανάκι + πίτα -> σπανακόπιτα

3) ΚΤΗΤΙΚΑ: Μπορούν να αποδοθούν με τη φράση « εκείνος που έχει…»

Π.χ. σκληρή + καρδιά -> σκληρόκαρδος

4) ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΑ: Το ένα συνθετικό είναι ουσιαστικό, το άλλο ρήμα. Το ουσιαστικό έχει θέση αντικειμένου του ρήματος.

Π.χ. κρέας + πωλώ -> κρεοπώλης

ΣΥΝΔΕΤΙΚΟ ΦΩΝΗΕΝ: Το –ο- που εμφανίζεται συνήθως ανάμεσα στο θέμα του πρώτου συνθετικού ( όταν αυτό είναι κλιτό) και στο δεύτερο συνθετικό ( όταν αυτό αρχίζει με σύμφωνο).

Π.χ. γυναίκες + παιδιά -> γυναικόπαιδα

Όταν το δεύτερο συνθετικό αρχίζει με φωνήεν, το συνδετικό –ο- συνήθως δεν εμφανίζεται.

Π.χ. δεκαπέντε + Αύγουστος -> Δεκαπενταύγουστος.

3^Η ΕΝΟΤΗΤΑ

Β

ΑΠΟΘΕΤΙΚΑ: Τα ρήματα που έχουν ΜΟΝΟ παθητική φωνή.

Α’ ΣΥΖΥΓΙΑ: Ανήκουν τα ρήματα που τονίζονται στο α’ πρόσωπο της οριστικής του ενεργητικού ενεστώτα στην παραλήγουσα (κατάληξη –ω) και του παθητικού ενεστώτα στην προπαραλήγουσα (κατάληξη –ομαι).

Β’ ΣΥΖΥΓΙΑ: Ανήκουν τα ρήματα που τονίζονται στο α’ πρόσωπο της οριστικής του ενεργητικού ενεστώτα στη λήγουσα (κατάληξη –ώ) και του παθητικού ενεστώτα στην παραλήγουσα (καταλήξεις –ιέμαι, -ούμαι, -άμαι).

	Α’ ΤΑΞΗ	Β’ ΤΑΞΗ
ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ	-ώ, -άς, -ά	-ώ, -είς, -εί
ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ	-ιέμαι, -ιέσαι, -ιέται	-ούμαι, -άμαι, -άσαι, -άται

Το α’ συνθετικό μπορεί να είναι ουσιαστικό, επίθετο, αριθμητικό, ρήμα, επίρρημα, πρόθεση ή αντωνυμία.

4^Η ΕΝΟΤΗΤΑ

Β

Διάθεση: Αναφέρεται στη σημασία του ρήματος και στη σχέση που έχει με το υποκείμενό του και διακρίνεται σε:

1.      ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ: Όταν το υποκείμενο ενεργεί.

2.      ΠΑΘΗΤΙΚΗ: Όταν το υποκείμενο δέχεται ενέργεια από άλλον.

3.      ΜΕΣΗ: Όταν το υποκείμενο ενεργεί και η ενέργεια γυρίζει στο ίδιο.

4.      ΟΥΔΕΤΕΡΗ: Όταν το υποκείμενο βρίσκεται σε μια κατάσταση.

Η διάθεση του ρήματος είναι ανεξάρτητη από την φωνή στην οποία ανήκει, δηλ. ένα ρήμα μπορεί να βρίσκεται στην ενεργητική φωνή και να έχει παθητική διάθεση ή και το αντίστροφο.

Π.χ. Μαύρισα από τον ήλιο.

ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΣΥΝΤΑΞΗ: Όταν διατυπώνουμε ένα νόημα με ρήμα παθητικής διάθεσης.

ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΑΙΤΙΟ: Στην παθητική σύνταξη, το προθετικό σύνολο (συνήθως από + αιτιατική) που φανερώνει το πρόσωπο ή το πράγμα από το οποίο παθαίνει κάτι το υποκείμενο.

ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΑ ΑΜΕΤΑΒΑΤΑ: Τα ρήματα που δείχνουν ότι η ενέργεια του υποκειμένου δε μεταβαίνει σε κάτι άλλο.

ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΑ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΑ: Τα ρήματα που δείχνουν ότι η ενέργεια του υποκειμένου μεταβαίνει σε άλλο πρόσωπο ή πράγμα.

ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: Το πρόσωπο ή το πράγμα που δέχεται την ενέργεια ή την επίδραση του υποκειμένου ενός μεταβατικού ρήματος και αποτελεί απαραίτητο συμπλήρωμα της έννοιάς του.

ΜΟΝΟΠΤΩΤΑ: Τα μεταβατικά ρήματα που χρειάζονται ως συμπλήρωμα μία μόνο πτώση (ένα αντικείμενο).

ΔΙΠΤΩΤΑ: Τα μεταβατικά που χρειάζονται ως συμπλήρωμα δύο πτώσεις (δύο αντικείμενα).

ΑΜΕΣΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: Το αντικείμενο που συνδέεται στενότερα με το ρήμα.

ΕΜΜΕΣΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: Η ενέργεια του υποκειμένου του ρήματος απευθύνεται έμμεσα προς αυτό.

ΣΥΣΤΟΙΧΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: Έχει την ίδια σημασία και συχνά και ετυμολογική συγγένεια με το ρήμα.

Π.χ. Στην εκδήλωση του σχολείου όλοι φορούσαν ρούχα επίσημα.

                                                            ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ

            |                                                                                                                               |

ΜΟΝΟΠΤΩΤΑ ΡΗΜΑΤΑ                                                                 ΔΙΠΤΩΤΑ ΡΗΜΑΤΑ

 |                                  |                                                          |                                    |                                    ΣΕ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ     ΣΕ ΓΕΝΙΚΗ                     ΣΕ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΚΑΙ                                                                                                                                                                                            ΣΕ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ

         |             |                                            ΓΕΝΙΚΗ ή ΕΜΠΡΟΘΕΤΟ                 ΚΑΙ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ

                                                                                                                               ή ΕΜΠΡΟΘΕΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ  ΣΥΣΤΟΙΧΟ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              

Γ                                                                                                                                

Για να γράψουμε ένα κείμενο πρέπει να έχουμε αποφασίσει:

1)      Ποιο είναι το θέμα μας.

2)      Ποια ζητήματα μας ζητούν να αναπτύξουμε στο κείμενό μας.

3)      Ποιος είναι ο σκοπός για τον οποίο γράφουμε.

Ο σκοπός προσδιορίζεται από 3 στοιχεία:

1)      Τους αναγνώστες.

2)      Τι θέλουμε να επιτύχουμε με το κείμενό μας.

3)      Το είδος του κειμένου.

ΟΔΗΓΙΕΣ:

1.      Το κείμενό μας πρέπει να έχει αλληλουχία, δηλ. να υπάρχει ομαλή μετάβαση από τη μία σκέψη στην άλλη.

2.      Έπειτα, πρέπει να βρούμε πώς θα οργανώσουμε τις ιδέες μας σε παραγράφους, ώστε η καθεμία να έχει σαφές νόημα.

3.      Χρησιμοποιούμε τις κατάλληλες συνδετικές λέξεις ή φράσεις.

4.      Τα κείμενα διαφέρουν μεταξύ τους ανάλογα με το είδος τους. Αλλιώς είναι οργανωμένη μια επιστολή κι αλλιώς ένα άρθρο. Πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη μας σε ποιον απευθυνόμαστε και τι γνωρίζει για το θέμα μας.

5.      Α) ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Β) ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ

Γ) ΕΠΙΛΟΓΟΣ

        6.  Ανάλογα με το είδος του κειμένου μπορεί να υπάρχει προσφώνηση –

             επιφώνηση.

5^Η ΕΝΟΤΗΤΑ

Β

ΒΑΘΜΟΙ ΤΩΝ ΕΠΙΘΕΤΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΩΝ:

ΘΕΤΙΚΟΥ ΒΑΘΜΟΥ: Φανερώνει ότι ένα ουσιαστικό έχει κάποιο γνώρισμα.

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΥ ΒΑΘΜΟΥ: Φανερώνει ότι ένα ουσιαστικό έχει κάποιο γνώρισμα σε μεγαλύτερο βαθμό από ένα άλλο.

ΥΠΕΡΘΕΤΙΚΟΥ ΒΑΘΜΟΥ:

-          Σχετικό υπερθετικό: Φανερώνει ότι ένα ουσιαστικό έχει κάποιο γνώρισμα σε μεγαλύτερο βαθμό από όλα τα όμοιά του.

-          Απόλυτα υπερθετικό: Φανερώνει ότι ένα ουσιαστικό έχει κάποιο γνώρισμα σε πολύ μεγάλο βαθμό χωρίς να γίνεται σύγκριση με άλλα ουσιαστικά.

ΠΑΡΑΘΕΣΗ ΜΕΤΟΧΩΝ: Όσες μετοχές σχηματίζουν παραθετικά, τα σχηματίζουν περιφραστικά: θυμωμένος, πιο θυμωμένος, πολύ θυμωμένος.

ΕΠΙΘΕΤΑ ΧΩΡΙΣ ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΑ: Δε σχηματίζουν παραθετικά τα επίθετα που σημαίνουν: ύλη (ξύλινος), καταγωγή ή συγγένεια (πατρικός), τόπο (ορεινός), χρόνο (καθημερινός), κατάσταση που δεν αλλάζει (αντρικός), κάποια σύνθετα με πρώτο συνθετικό α- (άγνωστος).

Όπως τα επίθετα, έτσι και τα επιρρήματα έχουν τρεις βαθμούς.

Α’ όρος σύγκρισης: Μπορεί να είναι ουσιαστικό, αντωνυμία, επίθετο, ρήμα, πρόταση, κ.ά.

Ο Β’ όρος εκφέρεται:

1)      Από + Αιτιατική, π.χ. από τους ευρισκόμενους σε ώριμες ηλικίες.

2)      Με τα συγκριτικά επίθετα μεγαλύτερος, μικρότερος, ανώτερος, καλύτερος, με τον αδύνατο τύπο της γενικής της προσωπικής αντωνυμίας, π.χ. είναι μικρότερός  σου.

3)      Παρά + Ομοιότροπα με τον α’ όρο, π.χ. Περισσότερο σκέφτομαι με κείμενα παρά με εικόνες.

4)      Βραχυλογικά, δηλ. παραμένει μόνο ο προσδιορισμός του, όταν είναι ίδιος με τον πρώτο, π.χ. Αυτό είναι μικρότερο από το μέσο συνολικό (εννοείται ποσοστό απεργίας).

5)      Το συγκριτικό είναι επίθετο ή επίρρημα συγκριτικού βαθμού.

Γ

Όταν το β’ συνθετικό είναι:	Η σύνθετη λέξη μπορεί να είναι:
Ουσιαστικό	Ουσιαστικό, Επίθετο, Επίρρημα
Ρήμα	Ρήμα, Ουσιαστικό, Επίρρημα
Επίθετο	Επίθετο
Μετοχή	Μετοχή
Επίρρημα	Επίρρημα

6^Η ΕΝΟΤΗΤΑ

Β

ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ: Είναι οι λέξεις που χρησιμοποιούμε αντί για ονόματα (Ουσιαστικά ή Επίθετα).

Οι περισσότερες αντωνυμίες ανήκουν στα κλιτά μέρη του λόγου και λειτουργούν στην πρόταση όπως και τα ονόματα: είναι υποκείμενα, αντικείμενα, κατηγορούμενα, επιθετικοί προσδιορισμοί, γενικές προσδιοριστικές ή συνοδεύουν προθέσεις.

ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ: εγώ, εσύ, αυτός

ΚΤΗΤΙΚΕΣ:

α’ πρόσωπο = δικός μου, δική μου, δικό μου/ δικός μας, δική μας, δικό μας

β’ πρόσωπο = δικός σου, δική σου, δικό σου/ δικός σας, δική σας, δικό σας

γ’ πρόσωπο = δικός του, δική του, δικό του/ δικός τους, δική τους, δικό τους         

ΑΥΤΟΠΑΘΕΙΣ: του εαυτού μου, του εαυτού σου, του εαυτού του

ΟΡΙΣΤΙΚΕΣ: ο ίδιος, μόνος

ΔΕΙΚΤΙΚΕΣ: αυτός, τούτος, εκείνος, τέτοιος, τόσος

ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ: που, όποιος, ο οποίος, ό,τι, όσος

ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ: τι, ποιος, πόσος

ΑΟΡΙΣΤΕΣ: ένας- μία- ένα, κανένας, κάποιος, μερικοί, κάτι, τίποτε, κάμποσος, κάθε, καθένας, καθετί, ο δείνα, ο τάδε, άλλος

ΔΥΝΑΤΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΑΝΤΩΝΥΜΙΩΝ ΣΥΝΗΘΙΖΟΝΤΑΙ:

1)      Όταν βρίσκονται μόνοι τους στο λόγο, π.χ. – Ποιον ρώτησες; - Εσένα.

2)      Όταν θέλουμε να ξεχωρίσουμε κάτι από τα άλλα, να εκφράσουμε αντίθεση, π.χ. Αυτοί οι καταραμένοι ξέρουν καλά ότι εμείς δεν το ξέρουμε.

3)      Συχνά όταν συνοδεύονται με προθέσεις, π.χ. …τον Κόσμο έξω και γύρω από εμάς.

Η Αόριστη αντωνυμία ένας, μία, ένα αντικαθιστά ουσιαστικά και είναι μόνη της στην πρόταση, π.χ. Ο ένας έπαιρνε τη συνέντευξη και ο άλλος τραβούσε φωτογραφίες.

Γ

ΣΥΓΓΕΝΙΚΕΣ ΛΕΞΕΙΣ: Οι λέξεις που σχηματίστηκαν από την ίδια απλή λέξη είτε με παραγωγή είτε με σύνθεση και ανήκουν στην ίδια οικογένεια λέξεων.

Π.χ. γράφω: μονογράφω, αλληλογραφώ, αναγράφω, αντιγράφω, γράψιμο, άγραφος, γραφομηχανή, γράμμα, συγγραφέας, γραφή, τυπογράφος, εγγραφή, γραφείο, τοιχογραφία, γραφολόγος, καλογραμμένος, περιγραφή, καταγραφή

7^Η ΕΝΟΤΗΤΑ

Β

Τα επιρρήματα λειτουργούν μέσα στον πρόταση ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί και δείχνουν τόπο, χρόνο, τρόπο, ποσό, βεβαίωση, δισταγμό ή πιθανότητα, άρνηση.   

Ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί χρησιμοποιούνται και:

1)      Προθετικά σύνολα, π.χ. στη χώρα μας

2)      Απλή αιτιατική ή γενική (σπανιότερα) ουσιαστικού, π.χ. κάθε μέρα, πρωί πρωί

3)      Δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις, π.χ. πριν ασχοληθούμε με τα αίτια

4)      Επιρρηματικές μετοχές, π.χ. μολύνοντας

5)      Συνδυασμός επιρρήματος με προθετικό σύνολο ή δύο επιρρημάτων μαζί, π.χ. μέσα στην ημέρα

Επίσης, ένας επιρρηματικός προσδιορισμός μπορεί να δείχνει: αιτία, σκοπό, αποτέλεσμα, αναφορά, προϋπόθεση, εναντίωση ή παραχώρηση, αλλά και παρομοίωση, συνοδεία, ποσό κατά προσέγγιση, αφαίρεση, κτλ.

Γ

Επιρρήματα παράγονται από επίθετα, αντωνυμίες και από άλλα επιρρήματα.

Σχηματίζονται με τις παραγωγικές καταλήξεις:

1)      -α/ -ά/-ιά, π.χ. καλός -> καλά, βαρύς -> βαριά, κρυφός -> κρυφά

2)      –ώς/ -ως, π.χ. συνεχής -> συνεχώς, απόλυτος -> απολύτως

3)      –θε, π.χ. εδώ -> εδώθε

4)      –ού, π.χ. άλλος -> αλλού

Εξαιρούνται: τα επιρρήματα πολύ, λίγο, μόνο.

Υπάρχουν επιρρήματα που παράγονται και με την προσθήκη της κατάληξης –α αλλά και της κατάληξης –ως, π.χ. απλός -> απλά, απλώς

ΠΡΟΘΕΤΙΚΑ ΣΥΝΟΛΑ: Φανερώνουν κυρίως επιρρηματικές σχέσεις. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο λόγο και τα επιρρήματα για να δηλώσουν.

1)      Τόπο -> π.χ. προς την πόρτα, ως εκεί, από την Αθήνα

2)      Τρόπο -> με ζωηρότητα

3)      Χρόνο -> κατά τα Χριστούγεννα, για λίγο, ως αύριο

Δ

Οι παράγραφοι και οι προτάσεις ενός κειμένου συνδέονται:

1)      Με λέξεις ή φράσεις που δείχνουν: χρονική σχέση, τοπική σειρά, συμπέρασμα, αντίθεση, επεξήγηση, προσθέτουν ένα γεγονός, τρόπο.

2)      Αναφορά στην προηγούμενη παράγραφο που γίνεται με: επανάληψη της τελευταίας ιδέας της παραγράφου, επανάληψη του κεντρικού νοήματος, επανάληψη μιας λέξης- κλειδιού, με αντωνυμία.

3)      Παραλληλία νοημάτων, π.χ. ανάλογη κατάσταση επικρατούσε…: επαγωγική σύνδεση (από το ειδικό στο γενικό), απαγωγική σύνδεση (από το γενικό στο ειδικό)

4)      Ερώτηση.

8^Η ΕΝΟΤΗΤΑ

Β

ΜΕΤΟΧΗ έχουν:

1)      Ο Ενεστώτας στην ενεργητική φωνή με κατάληξη –όντας (π.χ. τρέχοντας) όταν αυτή τονίζεται στην προπαραλήγουσα και –ώντας (π.χ. γεννώντας) όταν τονίζεται στην παραλήγουσα.

2)      Ο Ενεστώτας σπανιότερα στην παθητική φωνή με καταλήξεις –όμενος, -η, -ο αλλά και –ούμενος,-η,-ο και –άμενος,-η,-ο.                   

3)      Ο Παρακείμενος στην παθητική φωνή με κατάληξη –μένος,-η,-ο

Η Ενεργητική Μετοχή είναι άκλιτη, ενώ οι παθητικές είναι κλιτές, έχουν τρία γένη και δύο αριθμούς.

Η ΜΕΤΟΧΗ χρησιμοποιείται:

1)      Με επιθετική σημασία, δηλ. όπως κάθε επίθετο, και λέγεται ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ. Επιθετικές είναι οι μετοχές της παθητική φωνής.

2)      Με επιρρηματική σημασία, δηλ. δηλώνει τρόπο, χρόνο, αιτία, υπόθεση και εναντίωση και λέγεται ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ. Επιρρηματική είναι η μετοχή του ενεργητικού ενεστώτα.

Γ

ΠΑΡΑΣΥΝΘΕΤΕΣ: Οι Παράγωγες λέξεις που σχηματίζονται με τη διαδικασία της παραγωγής όχι από απλές λέξεις, αλλά από σύνθετες.

Α’ ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ                  Β’ ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ              ΣΥΝΘΕΤΟ                           ΠΑΡΑΣΥΝΘΕΤΟ

καλώς                      +            ορίζω            ->        καλωσορίζω          ->          καλωσόρισμα

καλή                         +            καρδιά         ->        καλόκαρδος           ->         καλοκαρδίζω

ΠΑΡΑΣΥΝΘΕΤΕΣ είναι και ορισμένες λέξεις που σχηματίζονται από την ένωση δύο λέξεων (που συνήθως λέγονται μαζί, αλλά δε φτιάχνουν σύνθετη λέξη) και την προσθήκη της παραγωγικής κατάληξης.

ΛΕΞΗ 1             ΛΕΞΗ	Δε φτιάχνουν σύνθετο	ΠΑΡΑΣΥΝΘΕΤΟ
Αιγαίο              πέλαγος		>         Αιγαιοπελαγίτικος
Έξω                   φρενών		>         Εξωφρενικός
Νότια               Αφρική		>          Νοτιοαφρικανός
Άρειος              Πάγος		è   Αρεοπαγίτης

ΓΝΗΣΙΑ ΣΥΝΘΕΣΗ: Όταν η διαδικασία της σύνθεσης επιβάλλει αλλαγές στα συνθετικά = Το β’ συνθετικό ή το θέμα του συγχωνεύεται με το θέμα του α’ συνθετικού, π.χ. νύχτα + λουλούδι -> νυχτολούλουδο

ΚΑΤΑΧΡΗΣΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ: Όταν η διαδικασία της σύνθεσης δεν επιβάλλει αλλαγές στα συνθετικά = Τα δύο συνθετικά απλώς βρίσκονται το ένα πλάι στο άλλο, π.χ. Αλεξάνδρου + πόλη -> Αλεξανδρούπολη

Δ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ: Το σύνολο των λογικών προτάσεων με τις οποίες υποστηρίζουμε μια πεποίθηση ή μια θέση.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ: Για την υποστήριξη μιας πεποίθησης ή μιας θέσης ή την αντίκρουση μιας άλλης μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ένα ή περισσότερα επιχειρήματα

Σε κάθε επιχείρημα υποστηρίζουμε μια θέση με βάση κάποιους λόγους. Τις προτάσεις με τις οποίες διατυπώνουμε αυτούς τους λόγους τις ονομάζουμε ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΕΣ και την πρόταση που υποστηρίζεται από τις προκείμενες την ονομάζουμε ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ.

Για να υποστηρίξουμε ότι ένα επιχείρημα είναι ορθό, πρέπει πρώτα να δούμε αν είναι σωστά δομημένο και αν το συμπέρασμα είναι λογικό επακόλουθο των προκείμενων. Ύστερα πρέπει να κρίνουμε/ ελέγξουμε αν οι προκείμενες είναι αληθείς ή όχι.

9^Η ΕΝΟΤΗΤΑ

Β

ΟΡΙΣΜΟΣ: Προσπαθούμε να προσδιορίσουμε μια λέξη- έννοια διακρίνοντάς την από όλες τις άλλες.

Για την απόδοση ενός απλού ορισμού:

-          Ξεκινάμε από την έννοια που θα ορίσουμε.

-          Μεταβαίνουμε σε μια γενικότερη κατηγορία στην οποία εντάσσεται η έννοια.

-          Καταλήγουμε στην παρουσίαση των στοιχείων που διαφοροποιούν την έννοια που ορίζουμε από όλες τις άλλες που ανήκουν στην ίδια κατηγορία.

Εκτός από τους σύντομους ορισμούς υπάρχουν και οι πιο αναλυτικοί:

-          Αρχίζουμε με ένα σύντομο ορισμό της έννοιας.

-          Αναπτύσσουμε χωριστά καθένα από τα χαρακτηριστικά της έννοιας.

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΕΩΝ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
ENOTHTA 1

ΘΕΜΑ : «Ψάχνοντας στο διαδίκτυο ανακαλύψατε πολλές διευθύνσεις σχολείων ή φορέων στα οποία προβάλλεται με απλό και αισθητικά σύγχρονο τρόπο η περιοχή τους ή η πόλη τους. Σ’ ένα κείμενο – πρόσκληση τριών παραγράφων το οποίο απευθύνεται στους μαθητές ενός Γυμνασίου μιας άλλης περιοχής της χώρας καλέστε τους να επισκεφτούν την περιοχή σας».

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ

Πρόλογος – Απόφαση να σας καλέσουμε στον τόπο μας και να περάσουμε όλοι μαζί ένα όμορφο σαββατοκύριακο.

Κύριο μέρος

1^η παράγραφος – Ιστορία

Μυθικά ή ιστορικά πρόσωπα που έζησαν ή έδρασαν στην περιοχή μας. Σημαντικά ιστορικά γεγονότα. Αρχαιολογικοί χώροι και μουσεία. Μοναστήρια.

2^η παράγραφος – Φυσικές ομορφιές

Παραλίες, λιμάνια, γραφικά χωριά στα βουνά, λίμνες, ποτάμια, ιαματικές πηγές, τουριστικά μέρη, δραστηριότητες στη θάλασσα ή στο βουνό (ορειβασία, σκι, κατάβαση ποταμού, θαλάσσια σπορ).

3^η παράγραφος – Η πόλη μας

Αξιοθέατα (κάστρο, πλατείες), πολυχώροι για ψυχαγωγία και αγορές, τοπικές λιχουδιές, καλλιτεχνικές εκδηλώσεις (φεστιβάλ), τοπικές γιορτές.

Επίλογος – Ανυπομονησία για την απάντηση και ευχή για την πραγματοποίηση της επίσκεψής τους .

• Tο θέμα κάθε παραγράφου – Ιστορία, Φυσικές ομορφιές, Πόλη – παραμένει το ίδιο. Αλλάζουν μόνο οι λεπτομέρειες από περιοχή σε περιοχή.
• Αρχή και τέλος πρόσκλησης / καλέσματος :

Αγαπημένοι μας φίλοι,

οι μαθητές του 2^ου Γυμνασίου

ΕΝΟΤΗΤΑ 2

ΘΕΜΑ : «Περιγράψτε την καθημερινή ζωή της σύγχρονης εργαζόμενης μητέρας. Πότε ξυπνάει, ποιες δουλειές κάνει στο σπίτι, ποιες εκτός σπιτιού και ποιες αναθέτει σε σας. Επιπρόσθετα, αναφερθείτε στις επιπτώσεις που έχει η εργασία τόσο σε αυτή όσο και στην οικογένειά της».

Πρόλογος – Πολλές οι προκλήσεις και οι απαιτήσεις για τη σύγχρονη γυναίκα που είναι εργαζόμενη και μητέρα.

Κύριο μέρος

1^η παράγραφος – Η καθημερινή ζωή της σύγχρονης εργαζόμενης μητέρας

• Το πρωί : ξυπνά πρώτη, ετοιμάζει το πρωινό και το κολατσιό των παιδιών, τα ξυπνά, τα βοηθά με τις τσάντες και τα ρούχα τους, ετοιμάζεται για τη δουλειά της.
• Το μεσημέρι / το απόγευμα (μετά τη δουλειά) :

Στο σπίτι : ετοιμάζει το φαγητό, στρώνει το τραπέζι, βοηθά τα παιδιά στα μαθήματά τους, πλένει τα πιάτα, σιδερώνει τα ρούχα, καθαρίζει το σπίτι.

Εκτός σπιτιού : πηγαίνει τα παιδιά στο φροντιστήριο και στις υπόλοιπες δραστηριότητές τους, ψωνίζει για το σπίτι και την οικογένειά της.

• Το βράδυ : βλέπει τηλεόραση (αν έχει χρόνο), βάζει τα παιδιά για ύπνο.
• Επομένως, δεν έχει πολύ χρόνο για τον εαυτό της, ν’ασχοληθεί με μία αγαπημένη δραστηριότητα, να βγει έξω και να διασκεδάσει.

2^η παράγραφος – Οι θετικές και οι αρνητικές επιπτώσεις της γυναικείας εργασίας τόσο στην ίδια όσο και στην οικογένειά της

Θετικά

• Η γυναίκα γίνεται ανεξάρτητη, δυναμική και δραστήρια. Τονώνεται η αυτοπεποίθησή της και ολοκληρώνεται ως προσωπικότητα.
• Ενισχύει οικονομικά την οικογένειά της.
• Όλα τα μέλη της οικογένειας μαθαίνουν να προσφέρουν. Τα παιδιά κάνουν δουλειές, όπως το στρώσιμο του κρεβατιού, την τακτοποίηση του δωματίου τους, τα ψώνια. Έτσι, ωριμάζουν γρηγορότερα.

Αρνητικά

• Πολλές φορές οι σύζυγοι είναι απρόθυμοι να κατανοήσουν και να βοηθήσουν την εργαζόμενη γυναίκα τους - συγκρούσεις και προστριβές.
• Όταν και οι 2 γονείς δουλεύουν και γυρίζουν στο σπίτι κουρασμένοι, δεν περνούν πολύ χρόνο με τα παιδιά τους - μοναξιά και προβληματική συμπεριφορά παιδιών.
• Συχνά η εργαζόμενη μητέρα μεταφέρει την πίεση και το άγχος της δουλειάς στο σπίτι. Απουσία ηρεμίας και ασφάλειας.

ENOTHTA 1

ΘΕΜΑ : «Ψάχνοντας στο διαδίκτυο ανακαλύψατε πολλές διευθύνσεις σχολείων ή φορέων στα οποία προβάλλεται με απλό και αισθητικά σύγχρονο τρόπο η περιοχή τους ή η πόλη τους. Σ’ ένα κείμενο – πρόσκληση τριών παραγράφων το οποίο απευθύνεται στους μαθητές ενός Γυμνασίου μιας άλλης περιοχής της χώρας καλέστε τους να επισκεφτούν την περιοχή σας».

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ

Πρόλογος – Απόφαση να σας καλέσουμε στον τόπο μας και να περάσουμε όλοι μαζί ένα όμορφο σαββατοκύριακο.

Κύριο μέρος

1^η παράγραφος – Ιστορία

Μυθικά ή ιστορικά πρόσωπα που έζησαν ή έδρασαν στην περιοχή μας. Σημαντικά ιστορικά γεγονότα. Αρχαιολογικοί χώροι και μουσεία. Μοναστήρια.

2^η παράγραφος – Φυσικές ομορφιές

Παραλίες, λιμάνια, γραφικά χωριά στα βουνά, λίμνες, ποτάμια, ιαματικές πηγές, τουριστικά μέρη, δραστηριότητες στη θάλασσα ή στο βουνό (ορειβασία, σκι, κατάβαση ποταμού, θαλάσσια σπορ).

3^η παράγραφος – Η πόλη μας

Αξιοθέατα (κάστρο, πλατείες), πολυχώροι για ψυχαγωγία και αγορές, τοπικές λιχουδιές, καλλιτεχνικές εκδηλώσεις (φεστιβάλ), τοπικές γιορτές.

Επίλογος – Ανυπομονησία για την απάντηση και ευχή για την πραγματοποίηση της επίσκεψής τους .

• Tο θέμα κάθε παραγράφου – Ιστορία, Φυσικές ομορφιές, Πόλη – παραμένει το ίδιο. Αλλάζουν μόνο οι λεπτομέρειες από περιοχή σε περιοχή.
• Αρχή και τέλος πρόσκλησης / καλέσματος :

Αγαπημένοι μας φίλοι,

οι μαθητές του 2^ου Γυμνασίου Ρόδου

ΕΝΟΤΗΤΑ 3

ΘΕΜΑ : «Σε μία σελίδα του ημερολογίου σας γράψτε για τον πιο καλό σας φίλο ή φίλη (πότε και κάτω από ποιες συνθήκες άρχισε η φιλία σας, ποια τα χαρακτηριστικά του φίλου ή της φίλης – σωματικά, ψυχικά, πνευματικά – , ποιες δυσκολίες ή κρίσεις πέρασε η φιλία σας, ποιες σκέψεις κάνετε για το μέλλον της φιλίας σας κτλ.). Γράψτε το κείμενο σε 2 – 3 παραγράφους».

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ

Πρόλογος – Ποιος είναι ο καλύτερός μου φίλος / η καλύτερή μου φίλη ;

Πώς τον / την λένε και πόσο χρονών είναι ;

Πότε και κάτω από ποιες συνθήκες άρχισε η φιλία μας ;

• Αν έχω να διηγηθώ κάποιο περιστατικό σχετικά με το πώς ξεκίνησε η φιλία μας, το γράφω σε ξεχωριστή παράγραφο στο κύριο μέρος, δηλαδή κάνω 3 παραγράφους.

Κύριο μέρος

1η παράγραφος – Τα χαρακτηριστικά του φίλου / της φίλης μου

• Εξωτερικά / σωματικά χαρακτηριστικά 

Ανάστημα (ψηλός, κοντός, μικροκαμωμένος, μεσαίου αναστήματος) , χαρακτηριστικά προσώπου (μαλλιά, μάτια) , στυλ ντυσίματος (σπορ, απλό, ακριβό, προσεγμένο), κάποιο άλλο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό (έντονα ζυγωματικά, γαλλική μύτη)

• Εσωτερικά (ψυχικά, πνευματικά) χαρακτηριστικά

Συμπεριφορά, προτερήματα – ελαττώματα (ευγενικός, ανοιχτόκαρδος, καλοσυνάτος, με αίσθηση του χιούμορ, βρίσκει πάντα χρόνο για τους φίλους του και τους στηρίζει, άριστος μαθητής, οξύθυμος, εγωιστής, μαλώνει με το παραμικρό, νευριάζει εύκολα, δεν παραδέχεται τα λάθη του), αγαπημένες συνήθειες

2η παράγραφος – Ποιες δυσκολίες ή κρίσεις πέρασε η φιλία μας ;

Περιγραφή κάποιας παρεξήγησης ή ενός καβγά (Πότε έγινε; Για ποιο λόγο; Πώς αντιδράσαμε; Τι ένιωθε ο ένας για τον άλλο ; Πώς λύθηκε η παρεξήγηση και  ξαναγίναμε φίλοι; Τι εκτιμώ περισσότερο στον φίλο / στη φίλη μου και είμαστε ακόμα φίλοι 

Επίλογος – Ποιες σκέψεις κάνω για το μέλλον της φιλίας μας ;

Τι εύχομαι ;

•  Όταν γράφουμε στο ημερολόγιο, ξεκινάμε με την φράση : Αγαπημένο μου ημερολόγιο ,
• Το ύφος μας είναι οικείο και εξομολογητικό σα να μιλάμε σε φίλο μας.

ΕΝΟΤΗΤΑ 4

ΘΕΜΑ : «Ένας φίλος σας που μένει μακριά σας γράφει ότι πρόκειται να εγκαταλείψει το σχολείο. Γράψτε του μια απάντηση τονίζοντας τους λόγους για τους οποίους πρέπει να το συνεχίσει».

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ

Πρόλογος – Χαρά που έλαβα το γράμμα του. Έκπληξη και στεναχώρια για την απόφασή του.

Κύριο μέρος

1^η παράγραφος – Τι μας προσφέρει το σχολείο

• Στο σχολείο αποκτάμε εφόδια και βάσεις για το μέλλον. Μας εξασφαλίζει επαγγελματικά. Αν το εγκαταλείψει, θα είναι άνεργος ή θα υποαπασχολείται σε όλη του τη ζωή, αφού το απολυτήριο Γυμνασίου θεωρείται πλέον απαραίτητο προσόν.
• Το σχολείο αποτελεί ένα σταθερό και υγιές περιβάλλον. Βρισκόμαστε μαζί με συνομηλίκους μας και με καθηγητές, που νοιάζονται για μας. Έξω υπάρχουν πολλοί κίνδυνοι.
• Είναι ο μικρόκοσμος της κοινωνίας. Εδώ μαθαίνουμε τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις μας, να συμπεριφερόμαστε με βάση κανόνες και να πειθαρχούμε. Έτσι, ωριμάζουμε.

2^η παράγραφος – Τι μας προσφέρει το σχολείο (συνέχεια)

• Στο σχολείο κοινωνικοποιούμαστε. Αποκτάμε καινούριους φίλους και μαθαίνουμε να συνυπάρχουμε με άλλα άτομα, να συνεργαζόμαστε και να μοιραζόμαστε μαζί τους πράγματα κι εμπειρίες.
• Διευρύνει τους πνευματικούς μας ορίζοντες. Σκεφτόμαστε, εκφραζόμαστε κι αποκτάμε γνώσεις πάνω σε διάφορα αντικείμενα.
• Μας βοηθά να ανακαλύψουμε τις κλίσεις, τις ικανότητες και τα ενδιαφέροντά μας και να γίνουμε ολοκληρωμένες προσωπικότητες.

Επίλογος – Προτροπή να ξανασκεφτεί την απόφασή του και να μην εγκαταλείψει το σχολείο.

• Στην επιστολή γράφουμε πάνω δεξιά τον τόπο και την ημερομηνία

ενώ κάτω αριστερά την προσφώνηση, δηλαδή :

        Λαμία, 14 Ιανουαρίου 2013

Αγαπημένε μου φίλε / Δημήτρη,

Στο τέλος γράφουμε την αποφώνηση : Με αγάπη,

Μάνος

ΕΝΟΤΗΤΑ 5

ΘΕΜΑ : «Γράψτε ένα μικρό κείμενο – απάντηση σε έρευνα επαγγελματικού προσανατολισμού που γίνεται στο σχολείο σας, για το επάγγελμα που αυτή τη στιγμή σας ενδιαφέρει. Στο κείμενο να απαντήσετε και στις εξής ερωτήσεις.

α. Το επιλέξατε με κριτήριο το κύρος του, τα οικονομικές προοπτικές ή την κλίση σας ;

β. Επηρεαστήκατε από τους γονείς σας, το κοινωνικό περιβάλλον ή το σχολείο ;

γ. Είναι επάγγελμα που έχει σχέση με το φύλο σας ;»

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ

Πρόλογος – Με ποιο επάγγελμα θα ήθελα ν’ασχοληθώ, όταν μεγαλώσω;

Κύριο μέρος

1^η παράγραφος – Λόγοι

• Είναι ένα επάγγελμα που έχει προοπτικές; Θα βρω εύκολα δουλειά στο δημόσιο ή στον ιδιωτικό τομέα; Μπορώ να δουλέψω στο εξωτερικό;
• Ο μισθός είναι ικανοποιητικός; Θα βγάζω πολλά χρήματα;
• Απαιτεί σπουδές σε κάποια σχολή (ΙΕΚ, ΤΕΙ, ΑΕΙ) ;
• Χρειάζονται ιδιαίτερα σωματικά προσόντα (στρατιωτικές σχολές, γυμναστική ακαδημία);
• Μου προσφέρει κύρος και κοινωνική καταξίωση;
• Έχει σχέση με το φύλο μου;

2^η παράγραφος – Λόγοι (συνέχεια)

• Γιατί μου αρέσει αυτό το επάγγελμα; Τι μου προσφέρει (ηρεμία, έντονα συναισθήματα, προσφορά στο συνάνθρωπο) ;
• Ασχολούμαι στον ελεύθερό μου χρόνο με κάτι αντίστοιχο;
• Επηρεάστηκα από τους γονείς μου; Ασχολείται κάποιος με αυτό; Συμφωνούν με την απόφασή μου;
• Επηρεάστηκα από τον κοινωνικό περίγυρο ή από το σχολείο (φιλόλογος-πρότυπο, ξάδερφος μηχανικός) ;
• Υπήρξε κάποιο καθοριστικό περιστατικό, που επηρέασε την απόφασή μου (επιθυμία να γίνω κτηνίατρος ύστερα από τη σωτηρία ενός ζώου) ;

Επίλογος – Προσπάθεια να πραγματοποιήσω τ” όνειρό μου!

ΕΝΟΤΗΤΑ 6

ΘΕΜΑ : «Το χαμηλότερο ποσοστό αναγνωστών συναντούμε στις ηλικίες 13 έως 17 ετών. Υποθέστε ότι σας ζητούν με βάση τις γνώσεις και την εμπειρία σας να γράψετε ένα σύντομο άρθρο για τη σχολική εφημερίδα (2-3 παράγραφων) στο οποίο θα δικαιολογήσετε το γεγονός ότι οι νέοι αυτής της ηλικίας δε διαβάζουν εφημερίδες.»

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ

Πρόλογος – Διαπίστωση ότι οι νέοι δε διαβάζουν εφημερίδες παρά το γεγονός ότι κυκλοφορούν πολλές και ποικίλης ύλης.

Κύριο μέρος

1^η παράγραφος – Κυριαρχία της τηλεόρασης, του διαδικτύου και των ηλεκτρονικών παιχνιδιών

• Τα παραπάνω συνδυάζουν εικόνα με ήχο και γοητεύουν τα παιδιά.
• Είναι πανεύκολα στο χειρισμό και δεν απαιτούν χρόνο, ιδιαίτερη προσπάθεια και σκέψη.
• Τους προσφέρουν άπειρες δυνατότητες (ενημέρωση, ταινίες, μουσική, επικοινωνία).
• Συνδυάζουν τη γνώση με την ψυχαγωγία.
• Τα παιδιά αποστρέφονται οτιδήποτε έχει σχέση με το διάβασμα.
• Στον ελεύθερό τους χρόνο, όταν δεν ασχολούνται με τα παραπάνω, προτιμούν να βγαίνουν έξω με τους φίλους τους ή να αθλούνται.

2^η παράγραφος – Μη εξοικείωση των νέων με την ανάγνωση εφημερίδων

• Σε πολλά σπίτια δεν μπαίνει ούτε μία φορά την εβδομάδα εφημερίδα. Οι γονείς προτιμούν να κάθονται με τα παιδιά τους και να βλέπουν τηλεόραση.
• Το σχολείο δεν τα ενθαρρύνει να εκδώσουν σχολική εφημερίδα ή να ανατρέξουν σε άρθρα εφημερίδων.
• Οι εφημερίδες απευθύνονται σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας και ελάχιστα άρθρα είναι γραμμένα και αφορούν τους νέους. 
• Η ανάγνωση εφημερίδων απαιτεί χρόνο, σκέψη και κριτική ικανότητα.

Επίλογος – Προσπάθεια για ένταξη της εφημερίδας στην καθημερινότητά των εφήβων, καθώς τα οφέλη της είναι πολλαπλά.

ΕΝΟΤΗΤΑ 7

ΘΕΜΑ : «Στην πρόσφατη εκδρομή του σχολείου σας επισκεφτήκατε μία από τις ομορφότερες παραλίες (ή φυσικό τοπίο) του νομού ή της περιοχής σας και μείνατε έκπληκτοι από τον τεράστιο όγκο των σκουπιδιών και πλαστικών που «εγκατέλειψαν» εκεί οι διάφοροι επισκέπτες. Επιστρέφοντας στο σχολείο αποφασίσατε να στείλετε μια επιστολή στο Δήμαρχο της περιοχής διαμαρτυρόμενοι για την κατάσταση που είδατε και απαιτώντας ταυτόχρονα να λάβει άμεσα μέτρα για την απομάκρυνση των σκουπιδιών. Στο τέλος της επιστολής εκφράστε την επιθυμία να βοηθήσετε εθελοντικά στο έργο αυτό.»

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ

Πρόλογος – Λόγος για τον οποίο γράφουμε την επιστολή (να διαμαρτυρηθούμε για την τραγική κατάσταση στην οποία βρήκαμε την παραλία της περιοχής μας και να προτείνουμε κάποια μέτρα για την επίλυση του προβλήματος). Πότε και πού πήγαμε ;

Κύριο μέρος

1^η παράγραφος – Περιγραφή της κατάστασης της παραλίας

•  Πεταμένα σκουπίδια και πλαστικά (κουτάκια από αναψυκτικά, σακούλες, αποτσίγαρα, παλιά αντικείμενα) στην παραλία και μέσα στη θάλασσα.
• Οι κάδοι σκουπιδιών και ο χώρος γύρω από αυτούς ήταν γεμάτοι σκουπίδια. Εικόνα ενός τεράστιου και εγκαταλελειμμένου σκουπιδότοπου.
• Έντονη δυσοσμία. Σκυλιά και γάτες άνοιγαν τις σακούλες ψάχνοντας για τροφή.
• Δεν μπορούσαμε ούτε να καθίσουμε ούτε να περπατήσουμε στην παραλία.
• Απειλείται η θαλάσσια χλωρίδα και πανίδα της περιοχής.

2^η παράγραφος – Μέτρα για την απομάκρυνση των σκουπιδιών

Ο Δήμαρχος της περιοχής πρέπει :

• να βάλει συνεργεία καθαρισμού να καθαρίσουν την παραλία.
• να προσλάβει φύλακα, για να επιτηρεί το χώρο.
• να βάλει απορριμματοφόρο να αδειάζει τους κάδους σκουπιδιών τακτικά.
• να τοποθετήσει πινακίδες στην παραλία, που θα ενημερώνουν τους επισκέπτες ότι απαγορεύεται να τη ρυπαίνουν.
• να ενημερώσει τους κατοίκους για τη μόλυνση του περιβάλλοντος και τη σημασία της ανακύκλωσης.

Επίλογος – Ανάγκη να διατηρήσουμε την παραλία και το περιβάλλον καθαρά. Επιθυμία μας ως σχολείο να βοηθήσουμε εθελοντικά στο έργο αυτό.

• Όταν γράφω επιστολή, γράφω πάνω δεξιά τον τόπο και την ημερομηνία και κάτω αριστερά την προσφώνηση :

 Κέρκυρα, Δευτέρα 7 Απριλίου 2013

Αξιότιμε κύριε δήμαρχε,

Στο τέλος κλείνουμε γράφοντας κάτω δεξιά :

        Με εκτίμηση,

     οι μαθητές του 5^ου  Γυμνασίου Κέρκυρας

ΕΝΟΤΗΤΑ 8

ΘΕΜΑ : «Το κείμενο 4 (κόμικς) και το κείμενο 7 (τραγούδι) μιλούν για τη μοναξιά του σημερινού ανθρώπου. Πολλοί από εσάς, όταν τα διάβασαν, γέλασαν και είπαν ότι «εμείς δε νιώθουμε μοναξιά, όπως οι μεγαλύτεροι, γιατί έχουμε τους φίλους μας». Η θέση τους αυτή έγινε αφορμή να συζητηθεί το θέμα στην τάξη. Εκφράστε την άποψή σας για το θέμα αυτό σ’ ένα κείμενο δύο τριών παραγράφων, το οποίο θα είναι βασισμένο στις αρχές ανάπτυξης επιχειρημάτων που μάθαμε παραπάνω».

Πρόλογος – Οι νέοι είναι από τη φύση τους αισιόδοξοι και κοινωνικοί. Ωστόσο, αν και έχουν παρέες νιώθουν μοναξιά.

Κύριο μέρος

1^η παράγραφος – Οι νέοι δεν είναι μόνοι

• Φίλοι από το σχολείο, το φροντιστήριο και τη γειτονιά.
• Οι νέοι έχουν ανάγκη από φίλους σε αυτή την ηλικία, για να μοιράζονται μαζί τους τα όνειρα και τους προβληματισμούς τους, να παίζουν και να διασκεδάζουν, να αποκαλύπτουν τα μυστικά τους και να συζητούν.
• Στην εφηβεία οι φιλίες είναι αληθινές και αγνές, γιατί δε βασίζονται σε οικονομικές και κοινωνικές σκοπιμότητες.

2^η παράγραφος – Οι νέοι νιώθουν μοναξιά

• Δεν έχουν φίλους εξαιτίας της έλλειψης ελεύθερου χρόνου, καθώς το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας βρίσκονται στο σχολείο και στα φροντιστήρια. Πίεση και άγχος για τα μαθήματα.
• Η τεχνολογία δυσκολεύει τα πράγματα. Οι νέοι περνούν πολλές ώρες μπροστά στην οθόνη του ηλεκτρονικού υπολογιστή ή του κινητού. Απομόνωση και εθισμός. Προσπάθεια να καλύψουν τη μοναξιά τους αναζητώντας φίλους στο διαδίκτυο.
• Στις μεγαλουπόλεις, όπου ζουν οι περισσότεροι, υπάρχει καχυποψία. Οι σχέσεις των ανθρώπων είναι τυπικές και ψυχρές.
• Ανταγωνισμός και ατομισμός. Συχνά ενδιαφέρονται μόνο για τον εαυτό τους και την προβολή τους και όχι για τους άλλους. Έτσι, δε μοιράζονται πράγματα.
• Οι νέοι συχνά επιζητούν τη μοναξιά, για ν’ανακαλύψουν τον κόσμο και την ταυτότητά τους.

Επίλογος – Περίεργη φάση με αντιφατικά συναισθήματα η εφηβεία. Αίσθηση ότι ανήκεις κάπου και ταυτόχρονα μοναξιά!

ΕΝΟΤΗΤΑ 9

ΘΕΜΑ : « Έπειτα από μία επίσκεψη της τάξης σας στο Πλανητάριο και τη μελέτη αρκετών άρθρων, συζητάτε αν έχει νόημα η εξερεύνηση του διαστήματος και τα ποσά που ξοδεύονται γι’αυτή , τη στιγμή που στη Γη υπάρχουν τόσα προβλήματα (πείνα, φτώχεια κτλ.). Σ’ένα κείμενο 2-3 παραγράφων να επιχειρηματολογήσετε καταγράφοντας τη θέση σας.»

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ

Πρόλογος – Τις τελευταίες δεκαετίες έχει γίνει πραγματικότητα ένα από τα θεωρούμενα ως «άπιαστα» όνειρα της ανθρωπότητας, η εξερεύνηση του διαστήματος.

Κύριο μέρος

1^η παράγραφος – Η αξία της εξερεύνησης του διαστήματος

• Διεύρυνση των γνώσεων του ανθρώπου και κατανόηση του κόσμου στον οποίο ζει. Ανάπτυξη των επιστημών.
• Ικανοποίηση της περιέργειας και της έμφυτης τάσης του να ανακαλύπτει το άγνωστο.
• Αξιοποίηση των τεχνολογικών επιτευγμάτων (φορητοί υπολογιστές, δορυφόροι) στην καθημερινή ζωή. Συγκεκριμένα οι δορυφόροι χρησιμοποιούνται στις τηλεπικοινωνίες, στην τηλεόραση, στη μετεωρολογία και στη γεωγραφία.
• Δυνατότητα αντιμετώπισης χρόνιων προβλημάτων, όπως η εύρεση νέων πηγών ενέργειας και ο υπερπληθυσμός.
• Για αρκετά από τα προβλήματα της ανθρωπότητας απαιτούνται πρωτίστως η αλληλεγγύη και ο εθελοντισμός και έπειτα η χρηματοδότηση.

2^η παράγραφος – Η αναγκαιότητα για την επίλυση των «επίγειων» προβλημάτων

• Καταπολέμηση με αυτά τα υπέρογκα ποσά της φτώχειας, της πείνας, των αρρωστιών, του αναλφαβητισμού και της εξαθλίωσης στις χώρες του τρίτου κόσμου.
• Αντιμετώπιση της ανεργίας, της εγκληματικότητας και της φτώχειας στις υπόλοιπες χώρες.
• Χρηματοδότηση πειραμάτων για την αντιμετώπιση θανατηφόρων και μη ασθενειών και μελετών για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας, της υπερθέρμανσης του πλανήτη και για την αξιοποίηση εναλλακτικών μορφών ενέργειας.

Επίλογος – Ανάγκη για ιεράρχηση των προτεραιοτήτων. Προσπάθεια για επίλυση των σύγχρονων προβλημάτων συγχρόνως με το ταξίδι στο διάστημα.